Resensie: Christelike boeke vir vandag

"Omdat die kind hoogstens 'n naïewe objektiwiteit het - en dit eers as grootkind - het hy nie die kritiese vermoë om te kan besluit of 'n werk literêr waardevol is, al dan nie … Die kind is dus vir sy leesstof uitsluitlik op die volwassene aangewys."

'n Kind is nie opgewasse om self te besluit wat hy of sy wil lees nie. Aldus 'n bekende Kaapse akademikus. Dit is sulke uitsprake wat my in trane wil laat uitbars. Wanneer was dit óóit mode om kinders se vermoëns te onderskat en hulle stem weg te neem?

Met die voorskriftelikheid en tonnelvisie van die akademikus nog vars in my geheue, is dit met 'n effense agterdog wat ek twee nuwe boeke wat op my lessenaar beland het bekyk. Twee jeugboeke met 'n Christelike strekking. Opsigself nie vreemd nie, maar as iemand wat (soos baie ander) nare ondervindings by die Sondagskool gehad het en met 'n siddering terugdink aan oorywerige ACSV-leiers, kan ek nie help om te vrees vir die ergste nie.

Bekende liefdesromanskryfster Helene de Kock se Hoor jy die skoenlappers is verlede jaar deur CUM-boeke uitgegee. Dit handel oor 'n jong Mimi Strauss wat gehoorgestrem is en probeer om 'n normale tiener te wees. "Ek is doof, nie dóf nie", is die refrein wat telkens opduik.

Hoor jy die skoenlappers het 'n amper tipiese jeugverhaal-storielyn: Mimi raak verlief op die moeilikheidmaker Dewald, sy wonder oor die nuwe buurseun wat so noukeurig sy vlinderversameling opbou en raak vererg oor haar ma en ouma wat haar maar nie die ruimte wil gee om normaal te lewe nie. De Kock probeer egter om 'n ander dimensie aan die verhaal te verleen. Mimi worstel enersyds om gehoor te word in 'n wêreld wat nie luister nie en andersyds met God wat sy moet leer vertrou al verstaan sy nie hoekom Hy nie net "haar ore kan oopboor nie".

Die verhaal lees vlot, die karakters is oortuigend en De Kock het probeer om die jonger lesers te lok met 'n eietydse Afrikaans. Maar dit werk ongelukkig nie. Sinne soos "sy troostelose gesig met die hulpelose lippe en droewige oë en haar hart trek op 'n klein bondeltjie" (p.19) en "asof die son deur die blaredak gebreek het en die hare op haar kop laat vonk" (p.68) lees eerder soos uittreksels uit 'n ligte liefdesroman as 'n sogenaamde funky jeugboek. Myns insiens word die religieuse tema ook té geforsseerd aangebied.

Ek voel wel effens rustiger en trek die volgende boek nader. Moenie vir ma sê nie (2001, Lux Verbi) van Elize Parker. (Ironies genoeg het ook Parker bekendheid verwerf met haar korsetknakkers en liefdesverhale.)

Ek begin lees. En sit regop. Hier is 'n jeugboek wat jou reeds met die intrapslag meusleur in die wêreld van 'n vyftienjarige tiener.

Marcelle Maritz probeer oor die skok kom van haar eerste gross French kiss deur die bure se seun, sy leef vir die winkelsentrums, raak geïrriteerd met haar hoogheilige "Engelbroer" Derick en kyk bekommerd na haar pa wat al soveel hartaanvalle gekry het. Verder neem sy ywerige deel aan haar Funky vir Jesus-jeugklub - 'n Internet-kerkklub. Haar lewe neem 'n wending as sy teësinnig saam met haar broer by Vigs-wesies begin kuier - en lief word die kleine Mpondo. Sy worstel met die druk van grootword, haar pa se siekte, haar eie onsekerheid en die geloofsvrae wat onwillekeurig kop uitsteek.

Amen! Moenie vir ma sê nie is 'n heerlike, oortuigende en moderne jeugboek wat subtiel en met die regte aanslag lywige kwessies naderhark en deeglik ondersoek.

Die vyftienjarige Marisa van der Merwe skryf in 'n resensie op Storiewerf, "… daar is soveel meer Afrikaanse boeke wat nog gelees word en miljoene verskillende style wat geniet kan word. Oor die jare het ek geleer dat Afrikaans nie 'n taal is wat onderskat moet word nie en dieselfde het ek oor Afrikaanse boeke ontdek."

Wyse woorde vir kind met 'n "naïewe objektiwiteit". Meer nog: wyse woorde wat daarop dui dat nóg vooropgestelde idees, nóg voorskriftelikheid vandag welkom is.